Forteiland Pampus als blauwdruk voor de toekomst

Wat is Forteiland Pampus?
Pampus is een 19e-eeuws fort op ongeveer twintig minuten varen vanaf Amsterdam en ligt midden in het IJmeer. Het eiland is UNESCO-beschermd erfgoed en trekt jaarlijks duizenden bezoekers. Van toeristen en schoolklassen tot zakelijke evenementen. Het eiland kan worden omschreven als een actieve bestemming met één unieke uitdaging: er is geen aansluiting op het elektriciteitsnet, geen gasleiding en geen waterleiding.

Dat betekent dat alles wat het eiland nodig heeft: stroom, verwarming, warm water, koeling en drinkwater op het eiland zelf moet worden geproduceerd. Om dit te realiseren denk je als installateur al snel in technische systemen, maar juist het gedrag bleek de sleutel tot het succes, zegt Johan. 

Acht systemen zorgen samen voor één slim netwerk
Om het Forteiland volledig zelfvoorzienend te maken, zijn er acht technieken gecombineerd die samen één geheel vormen. Niet als losse installaties, maar als één systeem dat reageert op wat het eiland op ieder moment nodig heeft: zonnepanelen, windmolens, batterijopslag, waterstofinstallatie, fuel cell, biovergisting, solarfreezer en eigen waterwinning. 

De systemen zijn met elkaar verbonden en reageren realtime op elkaar. Johan omschrijft het als: “Ze werken niet als losse eilandjes, maar als één kloppend hart”. Dit vereiste van ons team een totaal andere manier van denken.

Het systeem van het eiland denkt mee en stuurt bij
Alle installaties worden aangestuurd door een slim energiemanagementsysteem en wordt ook wel gezien als de ‘digitale verkeersleider’. Er wordt continu bijgehouden hoeveel energie er beschikbaar is hoeveel energie wordt gevraagd. “Zo combineert het systeem weersverwachtingen, de laadstand van de accu’s, de waterstofvoorraad en het verwachte verbruik op het eiland”, vertelt Johan. Het eiland werkt op basis van drie standen groen – oranje – rood. Als bezoeker kun je op een scherm realtime zien in welke stand het systeem staat:

• Groen: alle voorzieningen zijn beschikbaar
• Oranje: alleen de basisvoorzieningen zijn beschikbaar
• Rood: alleen de veiligheidsvoorzieningen zijn beschikbaar

Is er weinig energie beschikbaar, dan moet de vraag zich aanpassen aan het beschikbare aanbod. Johan omschrijft het ook wel als: ‘Zin in een kroketje uit de frituur? Die is even niet beschikbaar’.  Zo simpel kan het zijn, zegt Johan lachend. 

Slim omgaan met de beschikbare energie
Zelfvoorzienendheid zit niet alleen in technische oplossingen. Het zit verweven in het gedrag van mensen, vertelt Johan. Als projectverantwoordelijke denk je in systemen, techniek, vermogen en capaciteit. Is er te weinig energie om een kroket te frituren? Dan is er meer energie nodig. Een logische gedachte. Totdat Johan inzicht kreeg in het totale energieverbruik. De keuken is verantwoordelijk voor 50% van het totale energieverbruik. Dat had Johan nooit verwacht. 

Johan ging in gesprek met de kok en samen kwamen ze tot een oplossing. Overdag worden de warme gerechten bereid, wanneer de zon schijnt en er voldoende energie beschikbaar is. Hierdoor daalde de piekbelasting in de avond enorm.

‘De kok bleek de sleutel tot het succes’ 

Terugblik en de lessen voor morgen
Johan kijkt terug op een bijzonder project waarin de samenwerking tussen mensen het succes heeft bepaald. Werktuigbouwkundigen, elektrotechnici, vergunningsspecialisten, de bouwploeg en de opdrachtgever werken allemaal nauw met elkaar samen. Onder andere Peter Reilink (Hoofd WTB - DGI Hengelo) heeft de werktuigbouwkundige kant op een bijzondere manier getrokken. Zonder deze samenwerking was het nooit gelukt om dit mooie resultaat te behalen. 

Johan hoopt dat iedereen op een andere manier naar de wereld durft en leert te kijken. Want dat is precies wat de wereld nu nodig heeft. Misschien lijkt een zelfvoorzienend eiland ver van je bed, maar veel van de lessen van Pampus komen terug in alledaagse projecten. 

‘Op Pampus hadden we geen keuze, maar die keuze kunnen we als individu ook zélf maken, elke dag opnieuw’

Meer weten?
Wilt u meer weten over onze duurzaamheidsaanpak? Stuur dan een bericht naar onze duurzaamheidscoördinator Thomas Drenth via t.drenth@degrootgroep.nl